Sejm - skład, organy, kompetencje
Sejm jest jednym z dwóch - obok Senatu - organów ustawodawczych. Jest organem przedstawicielskim, gdyż pochodzi z bezpośrednich wyborów. Reprezentuje - podobnie jak - Prezydent i Senat - suwerenne prawa narodu, przekazane mu akt wyboru. Zakres kompetencji obu organów ustawodawczych sprawia, że to właśnie Sejm jest głównym ośrodkiem procesu tworzenia prawa. Poza kompetencjami w dziedzinie ustawodawczej Sejm decyduje lub współdecyduje o powoływaniu podstawowych organów oraz obsadzaniu niektórych urzędów i stanowisk państwowych. W wypadkach określonych w przepisach konstytucyjnych Sejm i Senat, obradujące wspólnie, tworzą Zgromadzenie Narodowe. Sejm jest wybierany na 4-letnią kadencję. Składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym. Wybory do Sejmu zarządza Prezydent łącznie z wyborami do Senatu. O ważności wyborów decyduje Sąd Najwyższy, który też rozpatruje protesty zgłoszone w sprawie wyboru poszczególnych kandydatów. Poseł jest reprezentantem całego narodu i w związku z tym nie wiążą go instrukcje udzielane mu przez wyborców. Sejm obraduje na posiedzeniach. Sejm wybiera ze swego grona marszałka, który kieruje pracami Sejmu oraz sprawuje inne funkcje publiczne, a także inne organy. Obrady Sejmu są jawne. Uchwalanie ustawy i podejmowanie innych uchwał jest możliwe tylko wtedy, gdy w posiedzeniu w danym momencie bierze udział co najmniej pewna określona przepisami liczba posłów (quorum). Quorum - jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - wynosi połowę ogólnej liczby posłów. Jednym z ważnych zadań Sejmu jest uchwalenie budżetu państwa. Poseł ma dwa szczególne prawne przywileje, ściśle ze sobą związane: nietykalność i immunitet.
Nietykalność polega na tym, że poseł nie może być aresztowany ani zatrzymany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem zatrzymania posła na gorącym uczynku przestępstwa. Immunitet poselski oznacza, że przeciwko posłowi bez zgody Sejmu nie może być prowadzone postępowanie karne.
Posłowie mają obowiązek brać udział w planarnych posiedzeniach Sejmu oraz w pracach komisji, do których zostali powołani.
Zgodnie z regulaminem sejmowym posłom przysługuje prawo tworzenia na terenie Sejmu własnych organizacji. Są nimi kluby parlamentarne. Kluby poselskie nie są organami wewnętrznymi Sejmu, lecz formami samoorganizacji posłów dla celów wynikających z realizacji ich zadań.
Organizację wewnętrzną Sejmu ustalają przepisy konstytucyjne oraz regulamin sejmowy. Organami Sejmu są:
1) marszałek Sejmu. Marszałek kieruje pracami Sejmu, a w szczególności stoi na straży praw i godności Sejmu, czuwa nad tokiem prac Sejmu i jego organów, reprezentuje Sejm, przewodniczy obradom Sejmu, nadaje bieg inicjatywom ustawodawczym, kieruje pracami prezydium Sejmu, sprawuje pieczę nad spokojem i porządkiem na terenie Sejmu, zapewnia dyscyplinę obrad, mianuje i zwalnia pracowników kancelarii Sejmu. W razie potrzeby zastępują go wicemarszałkowie.
2) prezydium Sejmu; składa się z marszałka i wicemarszałków, wybieranych przez Sejm spośród posłów. Do zadań prezydium Sejmu należy między innymi ustalenie planów prac Sejmu, zwoływanie posiedzeń Sejmu i ustalenie porządku obrad, dokonywanie wykładni regulaminu Sejmu, utrzymanie stosunków z Senatem, udzielenie posłom pomocy w ich pracy.
3) konwent seniorów; składa się z marszałka i wicemarszałków oraz przewodniczących klubów poselskich. Konwent seniorów jest organem doradczym prezydium Sejmu, a jego głowne zadanie polega na zapewnieniu współdziałania organizacji zrzeszających posłów na terenie Sejmu, a więc klubów poselskich.
4) komisje sejmowe; są to organy specjalistyczne Sejmu. Komisje te są powoływane przez Sejm na początku kadencji. W skład komisji wchodzą posłowie. Kompetencje Sejmu obejmują wszelkie dziedziny życia publicznego zaś posłowie mają pełne rozeznanie oparte na własnej znajomości rzeczy jedynie w niewielkiej ilości spraw. Wobec tego w pozostałych przypadkach muszą się opierać na opinii fachowego organu - właśnie komisji sejmowej. Do zadań komisji sejmowych należy między innymi rozpatrywanie projektów ustaw, wysłuchiwanie sprawozdań i informacji kierowników resortów, urzędów oraz instytucji lub ich zastępców, przeprowadzanie analizy działalności poszczególnych działów administracji państwowej, rozpatrywanie spraw związanych z wprowadzeniem w życie i wykonywaniem ustaw i uchwał Sejmu.